Home » Baş Yazı, Haberler, TÜRK DÜNYASI » Azər Həsrətdən 34 hərfli ortaq türk əlifbası layihəsi (qarşılıqlı cədvəl)

Azər Həsrətdən 34 hərfli ortaq türk əlifbası layihəsi (qarşılıqlı cədvəl)

Bakı, Yalquzaq.com, 20.08.2010 – Xəbər verdiyimiz kimi iki həftə öncə Yeddi Dövlət – Bir Millət Konseyi ortaq türk əlifbasının hazırlanması və tətbiqi yönündə işlərin ləng getməsini nəzərə alaraq by istiqamətdə sürətli işlərin aparılması təşəbbüsü ilə çıxış etmişdi. Qurumun başqanı Azər Həsrət mediaya verdiyi açıqlamada şəxsən özünün başçılığı ilə yaxın müddət ərzində ortaq türk əlifbası layihəsinin hazırlanacağını və müzakirələrə başlayacağını da bildirmişdi. Yalquzaq.com-un Yeddi Dövlət – Bir Millət Konseyindən əldə etdiyi bilgiyə görə, artıq ortaq türk əlifbasının layihəsi hazırdır və müzakirələrə başlamaq olar. Konseyin başqanı Azər Həsrət bildirib ki, təklif olunan layihə yeddi bağımsız türk dövlətində işlədilən əlifbalar əsasında hazırlanıb və 34 hərfdən ibarətdir. Həm də bu zaman yürürlükdə olan əlifbalara demək olar ki, çox cüzi dəyişikliklər edilib və bu da ortaq əlifbaya keçidin tez bir zamanda və asan başa gəlməsinə imkan yaradacaq. Yalquzaq.com Azər Həsrətin hazırladığı ortaq türk əlifbası layihəsini də əldə edib (mötərizədə nümunələrlə): A a (Aşgabat), B b (Bakı), C c (Ceyhan), Ç ç (Çanaqqala), D d (Därbänd), E e (el), Ä ä (äziz), F f (Färğanä), G g (günäş), Ğ ğ (ğalim), H h (häsrät), X x (xan), I ı (Iğdır), İ i (iynä), J j (Jalä), K k (kitab), Q q (Qazan), L l (Lefkoşa), M m (Mersin), N n (Narınqala), Ň ň (anaň), O o (orta), Ö ö (ördäk), P p (para), R r (rayon), S s (säma), Ş ş (Şuşa), T t (Täbriz), U u (Urmiyä), Ü ü (Ürümçi), V v (Van), W w (-), Y y (Yevlax), Z z (Zängäzur).

Göründüyü kimi, yeni layihədə Azərbaycan əlifbasında yalnız bir hərf dəyişdirilib: Ə ə hərfi Ä ä kimi təklif edilir. Bundan başqa əlifbaya Ň ň (sağır nun) və bilgisayar texnologiyalarında geniş istifadə edilən W w əlavə edilib. Qeyd edək ki, “sağır nun” adlanan səs və hərf Azərbaycan və digər türk dillərində həmişə olsa da 1929-cu ildə Azərbaycan və ardından da Türkiyə ərəb əlifbasından latın əlifbasına keçərkən bəlli olmayan səbəblərdən bu hərfdən imtina edilib. “Halbuki hazırda demək olar ki, bütün türk ləhcələrində bu səs qalmaqda və geniş istifadə edilməkdədir. Ona görə də biz onun bərpasının tərəfdarı kimi çıxış edirik”, – deyə Konsey başqanı bildirib.

W w hərfinin əlavə edilməsinə gəlincə, Azər Həsrət bildirib ki, bu, daha çox texnoloji tələblərə cavab vermək üçün edilir: “Hazırda bilgisayar texnologiyaları həyatımıza elə daxil olub ki, bəzən onların tələbləri ilə hesablaşmaq zorunda qalırıq. Ona görə də düşünürük ki, W w hərfindən yazıda geniş istifadə edilməsə belə onun əlifbada yer almasına ciddi zərurət var. Ən azından İnternet ünvanlarının yazılışı zamanı ondan istifadəni nəzərə alsaq bizim fikrimiz daha da möhkəmlənər”.

Azər Həsrət Türkiyə əlifbasına da heç bir dəyişiklik edilmədiyini, yalnız sadəcə əlavələr edildiyini bildirib. O, deyib ki, “hazırda 29 hərfdən ibarət olan Türkiyə əlifbasına daha beş hərf əlavə edilir. Ancaq bu o demək deyil ki, onların istifadəsi mütləqdir. Yəni Türkiyə türkcəsində bu zamana qədər olduğu kimi 29 hərfdən istifadə edilərsə heç bir zərəri olmaz. Çünki həmin 29 hərf onsuz da ortaq əlifbada var və digər türk xalqları həmin hərfləri də rahat bir şəkildə oxuya bilər”.

Konsey başqanı bildirib ki, yeddi bağımsız türk dövləti olan Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Quzey Kıbrıs, Özbəkistan, Türkiyə və Türkmənistandan yalnız Qırğızıstan latın əlifbasına ümumiyyətlə keçmədiyi üçün həmin ölkədə istifadə edilən kiril əlifbasının latın qarşılığı ortaq əlifbanın hazırlanması zamanı əsas olaraq götürülüb.

Onu da qeyd edək ki, bu, ortaq türk əlifbası yönündə ilk çalışma deyil. Hələ türk dövlətləri rus işğalından azad olunduğu zamandan bəri müxtəlif təşəbbüslər irəli sürülsə də onların heç biri gerçəkləşdirilməyib. Azər Həsrət bildirib ki, bu layihəni bir müddət müzakirə etdikdən sonra qeyri-rəsmi də olsa onu tətbiq etmək fikrindədirlər.

Ortaq türk əlifbası

Oxunma sayı: 12150
Paylaş/Saxla

10 yorum var

  1. İsmet KÜLECİ diyor ki:

    Yapılan çalışmaları takdir ediyorum.Bu çalışmalara katılmakta olan arkadaşlara başarılar diliyorum.

  2. Azər Həsrət diyor ki:

    Xoş gördük, dostlar. Burada Aydın bäyin qoyduğu vä Elvin bäyin dä cavabını gözlädiyi suallara aydınlıq gätirmäk istärdim.

    Türkmen dilindä ə hərfi vä säsi var. Hazırda orada qullanılan älifbada üstü iki nöqtäli a, yäni ä sizin dediyiniz säsi vä härfi ifadä edir.

    Kuzey Kıbrısın burada göstärilmäsi sadäcä sırf konseptual mäsälädir. Yäni o da bir bağımsız Türk dövlätidir vä ortaq älifba mäsäläsindä söz haqqı vardır.

    Qazaqıstana gälincä, bu ölkä räsmi olmasa da latına keçib vä 2012-ci ildä bu mäsälänin räsmi hällinin başlanacağı gözlänilir. Belä bilgimiz var ki, Qazaqıstan 2016-cı ildä tam olaraq latına keçäcäk.

    Qırğızıstanda isä durum daha acınacaqlıdır. Onlar hälä dä kirildän äl çäkmäk istämirlär. Ona görä dä biz oradakı dostlarımız vasitäsilä bu mäsälädä bir şey etmäyä çalışırıq.

    Uyğur vä Qazan tatarlarına gälincä, onlar heç dä yaddan çıxmayıb. Mäsälä ondadır ki, ortaq älifba fikrimizin äsasında ortaq Türk dili durur vä yeddi bağımsız Türk dövlätindä yürürlükdä olan älifbalar digär Türk xalqlarını da qane edäcäk ortaq älifbanın hazırlanması üçün yetärlidir. Örnäk üçün, istär Doğu Türküstan, istärsä dä Tatarıstanda qullanılan latın älifbasına baxsanız göräcäksiniz ki, doğrudan da bizim täklif etdiyimiz cädväl onların da istäyinä tam cavab verir.

    Sayğılarla,

    Azär Häsrät

  3. Elvin diyor ki:

    Aydinin dedikleri ile de raziyam, Azer bey cavabinizi gozleyirik

  4. Elvin diyor ki:

    qedim turk elifbamiz olsun belke.. axi gurcunun, chinlinin, hindlinin oz elifbasi var, latin da pis deyil, amma ortaq olsa

  5. OGUZ diyor ki:

    NE ARAP NE RUS NEDE BASKASI NE MUTLU TÜRKÜM DIYENE, YÜCE TÜRK MILLETI SEN COK YASA, TEK MILLET TEK DEVLET ISTIYORUZ,BIRLIKTEN GÜC DOGAR, BAYRAGIMIZ BOZKURT RENGIMIZ TÜRK MAVISI. DEGERLERIMIZ YÜCE ATATÜRK,ALIEV,CENGIZHAN, OGUZHAN
    SEHITLER ÖLMEZ TÜRKLER BÖLÜNMEZ,KAHROLSUN TÜRK DÜSMANLARI

  6. Aydın diyor ki:

    Azər bəy, amma mən bilən türkmən yazısında ə hərfi yoxdur. Həmçinin qeyd edim ki, bu cədvəldə k.Kıbrs kimi göstərilən dil də yoxdur, bu ki türk dilidir, fərqlənmədiyi halda, hesab edirəm ki ona ayrıca bir sütun ayırmağa ehtiyac yox idi. O cümlədən, qazax və qırğızların nə vaxt latın əlifbasını qəbul etməyi də mənə bəlli deyil, mən bilən onlar Krillə yazırlar və yaxın gələcəkdə əlifbalarını dəyişmək fikrində də deyillər. Sizin cədvəldəki digər və əsas nöqsan isə, yğur və Kazan tatar  dilinin yaddan çıxmasıdır.

  7. U.Tuzman diyor ki:

    Ortak olarak öne sürdüğünüz karakterler 1996 yılından beri dil kurultaylarında sürekli dile getirilen karakterlerdir.
    Fakat benim anlamadığım ısrarla “W” ve “Q” işaretlerini ortak kabul etme gayretidir.
    Bazı teorisyenler “x”, “sh” harflerini bir yolunu bulup Özbekçe ile zamanında Kırgızcaya sokmuşlardı. “Q” ve “W” malumunuzdur zaten alfabelerindedir.
    Bana göre İngiliz yada doğrusu Vatikan lingivist yani, Dil Bilimcileri ısrarları bu ülkelerin harflerinde etkili oldu. Unutulmamalıdır ki Kril alfabesi de zamanında Makedonyalı Vatikan’a bağlı iki lingivist kardeş Aziz kril ve kardeşi tarafından icat edilmiş ve hedef slavyan ırkı değil Orta Asya olmuştur.
    Neden ince kalın “k” ayrımı yapmak zorundayız. Tüm Türk Lehçelerinde tek ses haline getirip neden Kıpçak ve oğuz lehçelerini yakınlaştırmıyoruz. çift “v” sesi için neden “w” kullanılmak zorunda hissediyoruz… Onu da “v” olarak yaklaştırmalıyız. Bu çok mu zor yada filologlar bunu çok mu gurur meselesi yapıyorlar…
    Tüm sorunun kökünde bana göre Kıpçak lehçesi ve Oğuz lehçesi kullananların sembol ayırımı ısrarları yatmakta. Şöyle düşünüldü mü hiç. Bu harflerin millete getireceği bir ekonomik zarar boyutu da vardır.
    * Örneğin boş bir A4 sayfasında sadece “V” yazarak bir yazıcı çıktı alın.
    1 sayfaya ortalama boşluksuz 3744 karakter sığmaktadır.
    * Aynı şekilde bir de W çıktısı alın. O da ortalama 1 sayfaya ortalama boşluksuz 2392 karakter sığmaktadır.
    Yani bir A4 sayfasına “V” harfi “W” harfinden 1352 harf fazla sığmaktadır.
     
    Evet Dostlar!
    Bu resmi doğru okumak gereklidir. Kısaca 300 sayfalık bir kitap yayınladığınızda ortalama 3000 “W” karakteri kullanmış olursunuz. Bu da ortalama 1500 karakter civarında bir fazlalık kullanmaktır.
    Yani, siz 300 sayfalık kitabınızda en iyimser hesapla 1-1,5 sayfa “W” harfini kullanıyorsunuz. Siz eğer 300 sayfalık bir kitabı 1000 tirajla ki bu en iyimser miktardır, basarsanız. Ortalama 1500 sayfa zararınız olur. Bakınız bir “W” harfinin size getirdiği ekonomik zarar 300 sayfalık bir kitaptan 5 kitap ekonomik olarak çöpe gitmiş demektir. Düşünün bir yılda kaç kitap ve derslik için basılım yapılıyor… İşte mali anlamda yıllık milyon dolarlarla ölçülecek bir kayıp.
     
    Bu yüzden ben şahsen tüm arkadaşlarımızın çalışmalarını taktir ediyorum. Ama bu tür göze görünmeyen ve milletimize ekonomik açıdan kayıplar getirecek harflerin eleştiriye kapalı kurum ve kuruluşlar tarafından çalışılması kapalı olması çok büyük bir kayıptır.
     
    1999-2002 yılları arasında Ahmet Yesevi Üniversitesi Terminoloji sözlükleri hazırlama komisyonu olarak bu konunun ekonomik boyutunu Kazakistan Bilimler akademisi ve Latin alfabesi geçiş komisyonu başkanı sayın Prof.Dr. Abduveli Haydarov’a (ki Türkologlar iyi bilir yaşayan en büyük Etimolog Türkolog kabul edilmektedir) sunmuştuk. Bu yüzden mali bir yük olan Latin alfabesinde matbaa kuruluşu ve ayrıca bu tür ayrıntılı raporlar Kazakistan’ın daha temkinli ve araştırmaya yönelik bir bekleme sürecine soktu. Böylelikle 2012 yılına kadar Latin alfabesine geçişi hedef alan Kazakistan bu konuda daha sağlıklı kararlar verecek gibi tabi her şey Türk Dünyası için.
     
    Unutulmamalı Dil çalışmaları bir toplumda gözle görülmeyen yada dikkate alınmayan fakat milli gelire en çok masrafı getiren bir alandır.
     
     

  8. Azer bey çalışmalarınız için yürekten teşekkür ediyorum. Ancak bu çalışmaları yaparken tarihteki bazı noktaları kaçırdığınızı düşünmekteyim. Gerçi ben bir Dilbilimci değilim. Edebiyatçı da değilim ancak Türk’ü ilgilendiren herşeye ilgi duyan birisi olduğum için önceki yıllardan bir miktar araştırmam vardı. Ayrıca ilkini düzenlediğimiz Türk Dünyası Basın Mensupları Buluşmasında Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Müdürü Sayın Prof. Dr. Fikret Türkmen hocamızın okuduğu bildiride de Benim araştırmalarımı ve bilgimi destekler nitelikte bilgiler vardı. Konu ile ilgili grubumuzdaki Filologlar ve Türkiyatçılar daha iyi ve detaylı bilgi verebilirler. Ancak benim belirtmek istediğim husus bu 34 harfli Türk Alfabesinin yeni olmadığıdır. 18-21 Kasım 1991 tarihlerinde Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü tarafından düzenlenen sempozyum neticesinde ortaya çıkartılmıştır. Ancak kabul edilme noktasında yani pratikte çok miktarda sorunlarla karşılaşıldığı için uygulama durdurulmuştur. Bu uygulamadaki yanlışlıklarla ilgili hocalarımızın detaylı bilgi vermesini istirham ediyorum. Ki onlar varken benim konuşmam hadsizlik olur kanaatindeyim.

    Bununla birlikte Benim kanaatim şu yöndedir. Geçmişten ders alınmalıdır. Mesela geçmişteki Ortak Alfabe örneklerine bakmamız gerektiğini düşünmekteyim. Şöyle ki; İsmail Gaspıarlı’nın ilk nüshasını 1883 yılında çıkartmaya başladığı ve 1916 tarihine kadar çeşitli aralıklarla yayımladığı Tercuman-ı ahval isimli gazetenin; yayımlandığı dönem içinde bütün Türk Dünyasında tek, ortak alfabe ile okunabildiğini biliyoruz. İsmail Bey aynı zamanda bir Dilbilimciydi. Ve bu konuda (Kırımlı arkadaşlarımız daha doğru cevap vereceklerdir  ama) bir kaç eserinin olduğunu da bilmekteyiz. Bu nedenle ortak alfabe konusunda pratikte sorun yaşamayan İsmail Bey (Gaspıralı)’in yazınlarına bakmak gerektiğini düşünüyorum.

    Bir de son olarak eklemek istediğim şey Sadece Anadoluyu ilgilendirmekte. Evet Sağır N yada eski adıyla Nazal Nun olarak bilinen harfin Günümüz Türkiye Türkçesinde olmayışı doğrudur. Hatta Halen konuşma dilinde orta Anadolu insanının kullandığını da belirtmeliyiz. Ancak Orta Anadolu insanı bu harfin yazımda kullanılmayışından rahatsız da değildir. Bu sorun da teşkil etmemektedir. Q, W gibi harflerin karşılığı olan seslerin kullanımına da gerek kanaatimce yoktur. Üstelik şu anda bu harfleri kullanmak ve Alfabeye eklemek isteyenlerin PKK’lılar olduğunu düşünecek olursak Türkiye’de çok ciddi tepki görecek bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır ki bu da işin Sosyolojik boyutudur.

    Şimdi sormak istiyorum Azer bey Bu alfabeyi hazırlayan grubunuz saydığım bu sebepleri ne kadar irdeledi. Grubun ne kadarı Dil bilimci, ne Kadarı Türkçesi, ne kadar Sosyolog.

    Bir de ricam grubumuzdaki hocalarımızında konu ile ilgili iştirakleridir..

    Saygılarımla..

    Halil ULKER

  9. Vusal Manafli diyor ki:

    ilk once salam.men daha cox bu yeni elifba  sisteminin yaradilmasindansa   eski orxon yenisey elifba sistemi esasinda 1 elifbanin hazirlanmasiin terefdariyam.bu hem eski turk  xalqlarinin 1liyini ve qedimliyini de gorseder. her 1 olke oz tehsil  muesselerinde  eger orxon yenisey elifbasini kecse bu zaman mueyyen muddetden sonra onun qavranilmasinda hec 1 probem olmaz mence.ama esas odurki  qedim turk eifbasi olan ORXON YENISEY elifbasi sistemi esasinda  hazirlansin qisasi  qedim turk elifbasindan istifade olunsun..axi indi hazirlaan ve istifade olunancaq elifba turk xalqinin deyil.tarixde movcud olmus ama  indi ozu yox  yaratdiqlari elifba qalan latin elifbasi esasinda hazirlanib…niye   oz qedim elifbamiz esasinda hazirlanmasinki….o qeder turkoloq almlerimiz var….sadece dusunmek ve is gormek lazim

  10. seher.kordus diyor ki:

    Nihayet!!!!Ana dilimizi en dogru sekilde yaziyla ifade etmek icin gerekli alfabemiz.Biz Türkiyeli türkler olarak andoluda dogru konustugumuz halde yanlis yazmak mecburiyetinde birakilmistik.
    Cumhuriyet baslangic yillarinda alfabemizi hazirlayanlar Atatürkün balkan lehcesini göz önünde tutarak istanbul lehcesi diye ,dilimizdeki “x,ä,sagir N(Nggibi konusulan).Q harflerine yer vermemislerdi.Ulu önder bunun farkina vardi.Arap elifbasindan latin harflerine gecisin zorlugu arasinda,bu düzeltmenin yapilmasini biraz sonraya birakmisti.(Dr. Riza Nur ve Resat Ekrem Kocu bilhassa belirtmislerdir)
    Ama kisa zamanda o kadar yapilmasi gereken isler vardi ki.Sonra rahatsizligi,icteki riyakarlarin rahat durmamalari bu alfabe düzeltmesine zaman ayirtamadi.Sonrasi malum;Ömrünün vefa vermemesi.
    Sayin Prf.Dr Firudun Agasioglu´nun dedigi gibi “Sumerlerden buyana Türkler öz elifba larina qayittilar”.

Yorum yazabilirsiniz

© 2008-2012. Tüm hakları saklıdır. www.YALQUZAQ.com · RSS · Yalquzaq.com için yeniden düzenleme: Azer Hasret · Destek: WordPress
%d bloggers like this: