Türkmen halısı
Aşgabat, TDH, 08.10.2011 - Yakında ak mermere beslenen paytagtımızda Türkmen dövlet ıkdısadıyet ve dolandırış institutınıñ binalar toplumı, şeyle-de medeniyet ve sungat işgärleri üçin ahli amatlıkları bolan yaşayış cayları dabaralı yagdayda açılıp, ulanılmaga berildi. Paytagtımızıñ yaşaycıları bolsa yene-de iki sanı acayıp binalar toplumını sovgat aldılar. Bu binalar öz ayratınlıgı bilen tapavutlanyarlar. Sebäbi binalar monumentalist-suratkeşler Çarı Sarıyeviñ, Meret Bayramovıñ ve Muhammet Goçmıradovıñ çeper pannoları bilen bezelen.
Monumental sungatınıñ köpçülige özboluşlı täsiri bolanlıgı sebäpli, oña ruhubelentlik ve beyik vatançılık äheñi mahsusdır.
- Bu işe başlanımızda, biz öz kärdeşlerimiz bilen türkmen halkınıñ gadımdan gelyän bay medeni mirasınıñ eserlerden eriş-argaç bolup geçimekligini gazanmaklık maksadına esaslandık ve şonuñ üçin hem halı nagışlarına ayratın üns berdik,- diyip, Çarı Sarıyev gürrüñ beryär.
Binaları bezeyän ähli pannolar özüniñ reñk ayratınlıgı ve nagış çözgüdi bilen caylara aytratın bezeg beryär. Pannodakı kiçi 1,5?1,5sm ölçegdäki keramika plitkaları, suratkeşleriñ hıyal eden eserleriniñ inçe övüşgünlerini şöhlelendiryärler.
Täze açılan ıkdısadıyet şäherçesindäki kompozisiya, Türkmenistanıñ Tugundakı bäş gölüniñ tertibinde yerleşdirilen pannodan başlanyar. Pannodakı gölleriñ iki tarapında türkmen halkınıñ bitevüliginiñ ve cebisliginiñ bakılıgını görkezyän nagışlar yerleşdirilen. Pannonıñ yokarsından ve aşagından gelyän yıldıza kıbapdaş nagışıñ gadımı Mäne baba yadıgärligindäki nagışlara meñzeşligi, bu pannonıñ yene bir ayratınlıgı bolup duryar.
Bir pannoda zenan bezeginiñ giñ yayran görnüşi bolan türkmen milli gülyakasınıñ şekilini görüp bilyäris. Bu pannonıñ geometriki nagşı XII-XIII asıra degişli bolan Maşat-Missirian yadıgärliginiñ nagışlarını gaytalayar.
«Çolam» pannosınıñ yetiriliş ayratınlıgı barada aydanımızda, onda türkmen toylarında ve maşgala bayramçılıklarında gara öyleriñ yokarkı bölegine tutulyan halı zolagınıñ görnüşi öz beyanını tapdı. Bu pannonıñ halı nagşı, gadımı maşgala ocagından hazirki zaman hemme amatlıkları bolan caylara öy-içeriniñ yaraşıgını, yılılıgını ve maşgala bagtını geçiryän yalı duyguları döredyär.
Maşgala ocagınıñ abadançılıgını şöhlelendiryän halı sungatında yayran esası nagışlarınıñ biri bolan „Goçak“ nagşınıñ bolmagı yöne yerden däldir. Pannolarıñ birinde sekiz goçak gül hökmunde yerleşdirilipdir. Bu panno „Maşgala abadançılıgı“ diylip atlandırılyar. Maşgala abadançılıgıñ güli özaralarında yapraklar bilen birikdirilip, yaşayşıñ yagtı gün şöhleleri bilen yıladılan gündogar nagşını yada salyar.
Yene bir panno barada aydanımızda, , halı nagışlarından döredilen bagı „Durmuş daragtı“ diyen adı bezeyär. Bu bagıñ her bir şahasınıñ biriniñ ıkbalını añlatmagı suratkeş duygusınıñ çäksizligini görkezyär. Suratkeşleriñ kompozisiyalarını günüñ şöhlelerine beslenip oturan goçaklardan düzülen gırmızı çigildemli „Nagış“ atlı panno cemlenyär.
Binagärlik bilen arabaglanışıgıñ bolmagı monumental eserlerine öz täsirini yetiryär- diyip, Meret Bayramov kompozisiya düşündiriş berende aydar. Monumental mozaiki pannoda meñzeş övüşgini saklamak bilen çäklenmän, eysem eser cayıñ binagärçilik ölçeglerine hem layıklanmalıdır. Bu babatda halı nagışlarınıñ bölek edip ulanmaga döredyän mümkinçiligi – divar monumental sungatı uçin şovlı tapındıdır.
Monumental mozaika işleri paytagtıñ beyleki yerlerinde hem peyda bolyar. Kompozisiyalarıñ reñk ayratınlıkları barada aydanımızda, olar edil türkmen halıları yalı agraslıgı ve nepisligi bilen tapavutlanyarlar. Şonuñ üçin hem türkmen halısınıñ yaşayış ve iş otaglarıñ bezegi bolman, eysem bu acayıp sungatıñ binagärçilikde hem esası ornunıñ barlıgını şübhesiz aydıp bolar. Binagärçiligiñ ösyän günlerinde bize miras galan halıçılık, zergärçilik ve binagärçilik sungatınıñ hazirki zaman kaşañ binalarında öz beyanını tapmagı, yurdumızıñ abadançılıgınıñ ve gülläp ösüşiniñ aydıñ beyanıdır.
Oxunma sayı: 632
